Odyseja kosmiczna 2001

Dzięki kanałowi TCM jeszcze w podstawówce obejrzałem "Odyseję kosmiczną 2010". Widziałem go kilkakrotnie i bardzo mi się podobał, szczególnie scena, w której Floyd zaczyna dostawać maile od Bowmana i pojawia się Bowman i był w tym jakiś dreszczyk i tajemnica. W liceum przeczytałem książkę pt. "Odyseja kosmiczna 2001", co dało mi obraz wcześniejszych wydarzeń. W 2002, może na początku 2003 roku obejrzałem film "Odyseja kosmiczna 2001" i byłem wielce rozczarowany. Film był pełen dłużyzn, mało się w nim działo, wypełniony był klasycznymi kawałkami, które pasowały mi tam jak pięść do nosa i ogólnie nic nie było wyjaśnione. Stwierdziłem, że gdyby nie wcześniej przeczytana książka, to nic bym z tego nie wiedział. Nabrałem ponadto wstrętu do filmów Stanleya Kubricka, co zostało ugruntowane również niezrozumianym przeze mnie filmem "Oczy szeroko zamknięte", jak i nieudaną wtedy z mojego punktu widzenia "Mechanicznej pomarańczy". Jako wyjątki traktowałem przewrotnego "Dr. Strangelove" i ciekawe "Full Metal Jacket" (jest to film wojenny, do którego najchętniej wracam, pomimo iż w trakcie oglądania o wiele bardziej piorunujące wrażenie zrobił na mnie film "Czas Apokalipsy. Powrót"). Kilka(naście) tygodni temu wróciłem do filmu Kubricka, a potem zacząłem trochę o nim czytać i odkryłem głębię, która 7 lat wcześniej mi umknęła. Okazało się wręcz, że jest bardzo wiele interpretacji tego filmu, a sam jego autor nigdy nie podał swojej wykładni, twierdząc że nie jest istotne jego wyobrażenie, lecz doświadczenie widza podczas oglądania, że film ten trzeba bardziej poczuć niż zrozumieć. Interpretatorzy zachodzili temat od różnych stron dochodząc czasem do bardzo zaskakujących wniosków (które przytoczę na końcu), ale ja zatrzymałem się gdzieś po środku.

Powstawanie "Odysei kosmicznej": książka a film

Podczas zbierania materiałów do tej notki dowiedziałem się, że film nie jest adaptacją książki; jak i książka nie jest nowelizacją filmu — one powstały jednocześnie. Kubrick chciał zrobić film science-fiction, ale potrzebował wsparcia, ponieważ sam się tematem bardzo nie interesował, a chcąc zrobić przełomowy film musiał sobie kogoś wziąć do pomocy. Wybór jego padł na Arthura C. Clarke'a. Razem zaczęli tworzyć historię, pisząc na podstawie starego opowiadania Clarke'a pt. "Sentinel" scenariusz, który Kubrick przekuwał na taśmę filmową, a Clarke na powieść. Szli łeb w łeb. Clarke skończył wcześniej i był gotów do wydania książki, ale Kubrick wciąż miał różne uwagi, pomysły na dialogi, nowe elementy, które Clarke posłusznie produkował, a które ostatecznie nie znalazły się w filmie. Jak Clarke powiedział po latach, zaczął odnosić wrażenie, że Kubrick po prostu gra na zwłokę. Dlaczego? Otóż dlatego, żeby książka nie była traktowana jako oryginał, a co za tym idzie — jako klucz do filmu. Wydanie jej wcześniej tak by się skończyło.

Jak powiedział chyba Clarke, autorstwo filmu powinno brzmieć Stanley Kubrick i Arthur C. Clarke, natomiast książki — Arthur C. Clarke i Stanley Kubrick, zaś książka powinna być traktowana tylko jako kolejna interpretacja filmu, ponieważ tylko Kubrick wiedział co mu chodziło po głowie podczas tworzenia filmu.

Metoda Kubricka

Zanim przejdę do swojej interpretacji, napiszę jeszcze trochę o tym, jak Kubrick robił swoje filmy. Robił je starannie i z dbałością o detale. Potrafił powtarzać ujęcie dziesiątki razy, żeby osiągnąć pożądany efekt, a moją ulubioną anegdotą jest historia o tym jak czekał na jeden dzień w roku, kiedy światło słoneczne pada w jednym miejscu przez chwilę pod odpowiednim kątem. Przy takim przywiązaniu do detali warto pochylić się nad różnymi elementami, które w przypadku innych filmowców byłyby wpadkami filmowymi.

Drugi element to fakt, że Kubrick często umieszczał podpowiedzi do swoich filmów w materiałach promocyjnych (typu plakaty czy publikowane fotosy z filmu).

Fabuła

Film podzielony jest na cztery części. Pierwsza z nich zatytułowana jest "Świt człowieka" i zabiera nas — jak się powszechnie twierdzi, choć nie pamiętam, czy w filmie to jest powiedziane — 4 miliony lat wcześniej, do grupy małpoludów, która zostaje wygryziona przed inną grupę małpoludów znad wodopoju, co powoli zaczyna prowadzić do zagłady pierwszej grupy. Atakowani przez dzikie zwierzęta (gepard) oraz walczący z tapirami o pokarm (trawa, korzonki) zostają zepchnięci do płytkiej jaskini i wydaje się, że ich los jest przesądzony. Ale oto pewnego dnia tuż przed nimi pojawia się czarny monolit o proporcjach 1:4:9 (kwadraty trzech pierwszych liczb naturalnych). Z początku budzi niepokój stada, ale małpoludy szybko przechodzą z nim do porządku dziennego. Przywódca stada dotyka wtedy monolitu, wyciągając niepewnie rękę. Pewnego dnia małpolud bawiąc się kością tapira i miażdżąc jego czaszkę odkrywa coś nowego — że ta kość może być narzędziem. Wszystko to pod czujnym "okiem" czarnego monolitu. Następnego dnia monolit znika, a małpoludy uzbrojone w kości idą odbić wodopój. Silniejsza grupa próbuje się opierać, ale nieświadome zagrożenia pierwszej w historii ludzkości broni dają się podejść i pobić. Małpa radośnie podrzuca kość do góry i oto jesteśmy świadkiem jednej z bardziej znanych scen w historii kina — wirująca w powietrzu kość zamienia się w statek kosmiczny. Przechodzimy do kolejnego aktu.

(Swoją drogą: czytałem, że dużo ludzi wychodziło początkowo z kina, ponieważ małpy nijak się miały do kosmicznej odysei. Małpy były tak dobrze zrobione, że nagrodę dla najlepszej charakteryzacji dostała "Planeta małp", gdyż komisja stwierdziła, że Kubrick wykorzystał prawdziwe zwierzęta. Tak to jest być ofiarą własnej perfekcji.)

Rozdział drugi, czyli "TMA-1" (czyli: "Tycho Magnetic Anomaly One" — anomalia magnetyczna w Tycho) zaczyna się od statku, który jeszcze chwilę wcześniej był kością. W takt dźwięków "Nad pięknym modrym Dunajem" Johanna Straussa II obserwujemy przybycie doktora Heywooda Floyda na bazę księżycową, gdzie po wykonaniu telefonu do córki oraz krótkiej rozmowie z Rosjanami nt. tajemniczej epidemii w jednej stacji księżycowych bierze udział w konferencji, na której nakazuje utrzymanie tejże tajemnicy (przy Rosjanach rżnął głupa) i strzela ogólnie umoralniającą przemowę o wielkim odkryciu itd. Co ciekawe, w ogóle nie pada nic nt. tego co jest tym odkryciem. Panowie wsiadają w mały stateczek i lecą do Tycho, gdzie oczom widzów ukazuje się odkrycie: czarny monolit o proporcjach 1:4:9. Panowie schodzą na dół i robią sobie zdjęcie. Heywood Floyd wyciąga przed siebie rękę by dotknąć monolitu. Ten nagle wydaje z siebie przenikający do głębi (również widzów) pisk. Koniec aktu II.

(Część druga odpowiada fabule opowiadania "The Sentinel".)

Przechodzimy do części trzeciej, zatytułowanej "Misja Jowisz: Osiemnaście miesięcy później". Ta część jest najbardziej znana ludziom, którzy nie widzieli filmu. Historia dwóch astronautów (Dave Bowman i Frank Poole) oraz superkomputera (HAL 9000), którzy lecą statkiem "Discovery" w stronę Jowisza. Oprócz nich jest jeszcze trzech innych członków zespołu, którzy są zahibernowani, co ma pomóc oszczędzić tlen i jedzenie. Wszystko idzie dobrze, astronauci (i komputer) udzielają wywiadu, sporadycznie kontaktują się z Ziemią (taśma z życzeniami od rodziców Poole'a), grają z Halem w szachy, aż pewnego dnia Hal obwieszcza awarię elementu AE-35. Bowman leci wymontować go i podmienić na zamiennik, ale na miejscu okazuje się, że komponent nie jest wadliwy. Hal sugeruje wymianę elementu i doczekanie aż się zepsuje. Z Ziemii dostają informację, że wykryto nieprawidłowość w działaniu bliźniaczego komputera typu Hal, który mają tam u siebie. Astronauci udają się na potajemną naradę w małym stateczku naprawczym, gdzie wyłączają mikrofony i podejmują decyzję o podmianie elementu, ale jednocześnie wyłączenie Hala. Frank Poole wsiada do małego pojazdu (EVA pod) i rusza dokonać podmiany, ale po opuszczeniu go (ostatni etap trzeba zrobić w odpowiednim kombinezonie) dochodzi do tragedii — EVA atakuje go i urywa przewód doprowadzający tlen. Dave Bowman nie wie tego i myśli, że doszło do wypadku, wsiada w drugą evę i rusza na ratunek. Po powrocie z Poolem na ramionach evy żąda wpuszczenia go, ale Hal oznajmia, że nie może pozwolić zagrozić misję. W międzyczasie Hal odłącza od prądu kapsuły z zahibernowanymi naukowcami. Informuje Dave'a, że odczytał z ruchu ust, że chcą go wyłączyć, ale ta misja jest zbyt ważna dla niego. Dave puszcza Franka i przystępuje do procedury ręcznego otwarcia awaryjnego wejścia. Hal już wcześniej wytknął mu, że nie zabrał hełmu i że nie ma szans, ale Dave nie ma za bardzo wyboru — może co najwyżej umrzeć w evie. Otwiera właz, obraca evę tyłu do przodu (tam jest wejście) i wyskakuje w próżnię. Zamyka właz, ubiera hełm i udaje się do pokoju z pamięcią Hala, żeby go rozłączyć. Hal bardzo się broni, próbuje przekonywać, ale nie może już nic zrobić. Po skończonym odłączeniu Hala włącza się nagranie z doktorem Floydem, który informuje o prawidziwym charakterze misji związanym z odkryciem monolitu na księżycu. Okazało się bowiem, że w tym momencie dolecieli do Jowisza.

Tutaj zaczyna się czwarta część, "Jowisz i ponad nieskończonością". Dave zauważa monolit na tle Jowisza, wsiada w evę i leci w jego stronę. Nagle zostaje przezeń "zassany" i odbywa bardzo psychodeliczną podróż, która w 1968 roku zagnała wielu hipisów do kin. Leci przez jakiś tunel, potem dziwną przestrzeń, wreszcie jakąś obcą planetę, by na końcu ocknąć się w renesansowym pomieszczeniu. Wysiada z evy i zaczyna zwiedzać nowe miejsce. Będąc w łazience słyszy coś z drugiego pokoju. Odwraca się i widzi starszego mężczyznę ubranego na czarno. Widzi siebie, tylko starszego. Wtedy znika ten, który przyleciał. Starszy siada przy stole i zaczyna jeść, ale potrąca kieliszek z wodą i strąca go na podłogę. Zbierając fragmenty szkła słyszy czyjść oddech — podnosi wzrok i widzi kolejną wersję siebie: jeszcze starszą. Ten Dave leży w łóżku i umiera, w ostatnim geście podnosi rękę przed siebie, jakby chciał czegoś dotknąć. Okazuje się, że przed łóżkiem stoi monolit. Następnie monolit "patrzy" na łóżko i okazuje się, że nie ma tam Dave'a, jest niemowlę.

Film kończy się ujęciem Gwiezdnego Dziecka patrzącego na Ziemię.

Narzędzia

Czym jest monolit? Artefaktem obcych. W przyrodzie nie istnieje nic tak idealnego. Obcy przybyli na Ziemię 4 miliony lat temu i nauczyli naszych praprzodków korzystania z narzędzi jako przedłużenia swojego ja. Sam monolit najprawdopodobniej jest narzędziem. I co robi małpolud? Zabija drugiego małpoluda. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że to zabójstwo dzieje się już po zniknięciu monolitu. Na ogłuszonego kością małpoluda rzucają się inni. Oglądając to parsknąłem głośno ze śmiechu rzucając coś w stylu: "No tak, nic się nie zmieniło przez 4 miliony lat". Okazało się, że taka jest wymowa sceny z kością, która zmienia się w stację kosmiczną. Ta kość, która posłużyła do pozbawienia życia pobratymca, jest obecnie trochę bardziej skomplikowana, ale to legendarne przejście podsumowuje 4 miliony lat pomiędzy ujęciami. (Tutaj warto sięgnąć do scenariusza i notatek z produkcji, które zakładały, że ta stacja kosmiczna miała się jeżyć od rakiet nuklearnych.)

Obcy po zasianiu w naszych przodkach nowej wiedzy zostawili na Księżycu drugi monolit (a może ten sam, nieistotne), który był czymś w rodzaju egzaminu dla ludzkości. Cztery miliony lat powolnego rozwoju doprowadziły do tego, że człowiek w końcu stanął na księżycu i wykopał monolit. Mogę się tylko domyślać czy kosmici byli rozczarowani spotykając się z ludźmi, którzy przez ten czas opracowali bardziej zaawansowaną kość, żeby zajebać drugiego małpoluda. I teraz, "urządzenie" obcych wysyła sygnał. Sygnał, który udaje się w kierunku Jowisza...

I teraz przechodzimy do głównej części opowieści o narzędziach. Minęło 1,5 roku i niczego nieświadomi Dave i Frank mknął najdoskonalszym z wszystkich ludzkich narzędzi — statkiem "Discovery" z pokładowym komputerem HAL 9000 — w stronę Jowisza. Życie codzienne na statku pokazuje, że doszło do odwrócenia się ról: ludzie zachowują się jak maszyny, a maszyna jak człowiek. Dave i Frank jedzą i wykonują różne czynności, ale nie wydają się posiadać jakichś uczuć. Znacznie bardziej uduchowiony wydaje się Hal, który pomimo aksamitnego głosu brzmi wręcz entuzjastycznie, choć jednocześnie jakby coś ukrywał. (Wszystko przez to wszechwidzące czerwone oko.) Proszę Szanownych Czytelników o zwrócenie uwagi na scenę, w której Frank Poole bez cienia emocji ogląda życzenia urodzinowe od swoich rodziców. Czytałem książkę Normana Mailera pt. "Na podbój Księżyca", z którego dowiedziałem się, że taki astronauta musi cholernie dużo rzeczy wiedzieć, dziesiątki procedur, setki komend i podejrzewam, że przeładowanie taką ilością informacji powoduje przytępienie sfery emocjonalnej. Do tego półtoraroczna podróż we dwójkę mogła by spowodować powstanie efektu szałasowego tak więc nie zdziwiłbym się, gdyby mieli do jedzenia dodawane jakieś uspokajacze. Wreszcie jedynym, który przy cały film mówi o uczuciach, jest Hal, który podczas wyłączania najpierw próbuje przekonać Dave'a do niewyłączania go, ale bardzo szybko przechodzi do oznajmiania, że się boi.

Jak to się ma do narzędzi interpretacji narzędziowej? Chodzi o tzw. bunt Hala. W drugiej części filmu powiedziane jest, że Hal musiał kłamać nt. prawdziwego celu misji i to spowodowało błąd logiczny, który ten naprawił pozbywając się załogi. Długo tak myślałem, ale po latach dowiedziałem się, że to tylko interpretacja Clarke'a. Ostatecznie zadaniem Dave'a i Franka było dolecenie "Discovery" do Jowisza i z tego punktu widzenia nie była im potrzebna do niczego wiedza o celu misji. Przyjrzyjmy się paru szczegółom. Pierwsza z nich to partia szachów rozegrana przez Hala i Franka. W pewnym momencie Hal informuje Franka, że ten ma przed sobą maksymalnie kilka ruchów, które zakończą się szachem na korzyść Hala. Zaprezentowane ruchy są jednak nieprawdziwe! Hal okłamuje Franka. W przypadku innego reżysera mogłaby to być niedbałość, ale nie Stanleya Kubricka, który był zapalonym szachistą. (Tutaj można zapoznać się ze szczegółami partii szachowej Poole'a z Halem.) Po co więc Hal kłamał? Sprawdzał czy może manipulować Frankiem Poolem. Okazało się, że Frank bez komentarza przyjął podyktowany mu wynik. Trochę gorzej poszło Halowi z Davem, którego próbował zagadać podczas szkicowania zahibernowanych członków załogi. Próbuje go zagadać nt. tajemniczych odkryć, ale mechaniczny Dave ma to gdzieś — dla niego liczy się powierzona misja. Zaniepokojony tym Hal postanawia się go pozbyć. Wysyła w kosmos po AE-35 (w filmie nie wyjaśniono jego funkcji, ale w książce podano iż był to moduł odpowiedzialny za obsługę anteny — zatem bez niego "Discovery" nie miałby kontaktu z Ziemią), żeby sprawdzić możliwość pozbycia się go w ten sposób. Pamiętajmy, że Hal się uczy podobnie jak człowiek. Dave wraca i nic nie stwierdza, jednocześnie na Ziemii orientują się, że coś jest nie tak z komputerem pokładowym (a dokładnie: wychwytywaniem uszkodzeń statku), o czym informują astronautów w obecności samego zainteresowanego. Dave wymyśla pretekst i zaciąga Franka do kapsuły EVA (brzmi trochę jak "Tajemnica Brokeback Mountain", ale spoko), gdzie odbywają rozmowę nt. zaistniałej sytuacji. Odłączają głos, ale Hal jest sprytniejszy — narzędzie przerosło swoich stwórców. Astronauci postanawiają odłączyć komputer, ale dopiero kiedy okaże się, że się myli, czyli podmienić z powrotem AE-35 na rzekomo uszkodzony. Hal tylko na to czeka. Czeka aż Dave znowu wyjdzie na zewnątrz, gdzie się go pozbędzie, a Frankiem pokieruje wedle uznania. A jednak nie wszystko idzie po myśli Hala — na zewnątrz wychodzi Frank. Wtedy Hal uruchamia plan B i zabija Franka, ale nie z powodu zagrożenia z jego strony, lecz by wywabić Dave'a na zewnątrz. Tutaj na chwilę zatrzymajmy się na scenie, kiedy eva atakuje Franka, ponieważ scena ta nawiązuje do potwora Frankensteina. Chodzi o wznoszące się w górę ramiona kapsuły. Adam, golem czy terminator — wszyscy oni są tworami ludzi, które obróciły się przeciwko swoim stwórcom zabijając ich. Nie inaczej jest z Halem, który do tej pory był bezcielesny i zaszyty w wielu miejscach. W tym momencie podzielił los swoich poprzedników. A jednak Dave nie ma o tym pojęcia, wie tylko, że coś nie tak z Frankiem. Wskakuje w drugą evę i rusza. Niuansem jest to, że Hal wysyła go w złe miejsce (proszę zwrócić po której stronie statku jest cień — Frank poleciał w jedną stronę, a Dave'a wysłał w drugą), co podsuwa Dave'owi pomysł, że Hal być może nie ma żadnej awarii, tylko celowo wprowadza go w błąd. Hal panikuje do reszty i zabija resztę załogi. Dave wraca ze zwłokami Franka i to znamy: Hal odmawia przyjęcia go, akcja w próżni i wreszcie Dave trafia do pokoju z pamięcią Hala, którego zaczyna powoli wyłączać. Jest to dość wzruszająca scena umierającej świadomości. Hal od stanowczości przechodzi do błagania, wreszcie dziecinnieje i na koniec całkiem odchodzi od zmysłów śpiewając prostą piosenkę (co również jest aluzją, ale zbędną przy tej interpretacji). Nie było więc żadnego buntu, tylko typowo ludzkie zachowanie Hala: strach przed przyłapaniem na kłamaniu i mataczeniu. No cóż, ludzkość miała 4 miliony na działanie w ten sposób i na tym polu narzędzie nie przerosło Dave'a na tyle, by go przechytrzyć.

Wtedy pojawia się kolejny monolit i być może jego pojawienie się nie jest związane wcale z Jowiszem. Zwróćmy uwagę na to, co zrobił Dave — po 4 milionach lat, przez które ludzkość prawie oddała kontrolę nad sobą superkomputerowi, ten ostatni został unicestwiony. Dave wsiada w evę i rusza na spotkanie z sam pewnie nie wie czym. Odbywa swoją podróż niewiadomo gdzie, choć jest wiele prób wyjaśnienia kolorowej sekwencji jak np. że Dave po prostu umiera, ale pozostańmy przy wersji, że zostaje wciągnięty przez obcych do swojego świata. Być może była to fizyczna podróż (zwraca uwagę informacja na wyświetlaczu w kapsule, że brak łączności ze statkiem-matką), być może inna, ale końcu Dave znalazł się w renesansowym pokoju bez drzwi. Zaskakujące. Za drugim razem miałem wręcz wrażenie, że to motyw jak z Lyncha. Na drugim końcu wszechświata można spodziewać się czegokolwiek — czegokolwiek poza sobie znaną scenerią. Być może obcy, którzy nie potrafili się skontaktować z Davem w inny sposób sięgnęli do jego pamięci i wyciągnęli coś znajomego, tworząc mu coś w rodzaju kosmicznego hotelu lub ZOO (czyż klatka nie ma imitować zwierzęciu jego naturalnego środowiska?). Dave dokonuje tutaj żywotu (choć nie wiadomo ile faktycznie to może trwać) i odradza się jako to Gwiezdne Dziecko z końca, osobnik, który pojął coś więcej, który być może stał się łącznikiem pomiędzy swoją rasą a tajemniczymi obcymi, a następnie wraca na Ziemię.

Na początku filmu przez chwilę jest czarny ekran i nic więcej. Hej, czyżby na pewno czarny ekran? Blisko 40 lat zajęło odkrycie komuś, że proporcje monolitu odpowiadają... proporcjom ekranu (tzn. chyba nie do końca, ponieważ 4:9 to inaczej 1:2,25, podczas gdy ekran ma 1:2,29, ale to mała różnica). Kubrick zawsze nalegał na to, że film ma być wyświetlany dokładnie w tych proporcjach. Jaki tego sens? Teorii jest kilka, ale zatrzymam się na tym, że na początku pokazany jest monolit. Wg niektórych tu jest pętla, tj. to Dave, który wraca na Ziemię jako... monolit, ale no nie wiem, nie jestem bardzo przekonany.

Jedzenie

Gdzieś ktoś w komentarzach pod jakąś teorią raczył zauważyć, że przez cały film pojawia się jedzenie — najpierw o jedzenie (m.in.) toczy się bitwa pomiędzy małpoludami, potem Floyd lecąc na księżyc spożywa posiłek na statku, następnie Floyd lecąc do Tycho je kanapki z kompanami, wreszcie astronauci z "Discovery" jedzą posiłki podczas oglądania telewizji, a na końcu, w kosmicznym ZOO Dave wcina posiłek. Jedzenie jest symbolem tego, że wciąż jesteśmy uzależnieni od czynności fizjologicznych.

Muzyka

Kubrick podczas kręcenia "Odysei kosmicznej" sięgnął po klasyczne kawałki, np. wspomniane "Nad pięknym modrym Dunajem" podkreśla monotonię podróży kosmicznych, które nie mają absolutenie nic z szybkich pojedynków kosmicznych myśliwców rodem z "Gwiezdnych Wojen". ("Odyseja" jest jednym z nielicznych filmów, gdzie przejęto się istnieniem stanu nieważkości, ale dążenie do realizmu w tym filmie to opowieść na osobną notkę. Powiem tylko, że najbardziej ujęła mnie martwa cisza, kiedy Dave Bowman nagle znalazł się próżni.) Należy zwrócić uwagę na "Tako rzecze Zaratustra" Richarda Straussa, które pojawia się w kluczowych dla ludzkości momentach.

Pierwszy moment jest na początku, ale na razie go pomińmy. A zatem są to: pojęcie przez małpoluda czym jest narzędzie, pojawienie się Floyda w Tycho oraz w końcu narodziny Gwiezdnego Dziecka (od którego być może zaczyna się film, stąd powtórzenie — pomimo iż jest pierwsze w filmie). To taka sugestia, że na końcu stało się coś istotnego, a nie że Dave żył i umarł marnie w kosmicznym ZOO.

Inne teorie

Nie wspominałbym o innych (linki w bibliografii), ale są naprawdę smakowite. Moja ulubiona teoria to ta, że czarny ekran na początku jest sugestią, że cała podróż się nie odbyła, czemu służą poodbijane do lustra ujęcia, co przy pedantyzmie Kubricka jest trudne do wytłumaczenia roztargnieniem, ale że wszystko to — wraz z ilością diamencików podczas podróży przez nieskończonóść itd. — jest sugestią, że nie odbyła się żadna podróż na Księżyc!

Według spiskowej teorii Kubrick miał zrobić sfinogwane materiały z lądowania na Księżycu, a w zamian dostał pieniądze na "Odyseję kosmiczną 2001". Materiał mógł się przydać, gdyby nagranie się nie udało lub podróż się nie udała, więc de facto nie wiadomo czy to, co znamy jako relacje z lądowania na Księżycu to materiał Kubricka. Dowodów na ten przekaz jest rzekomo multum i nawet psychodeliczna jazda jest rozbierana i analizowana. Mnie nie przekonali, ale szkoda nie zapoznać się z materiałami.

Bibliografia

Pozostałe źródła są pozałączane w tekście.